MISTRZOWIE Z PADEREWSKIEGO

Studiował na Wydziale Grafiki filii    krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, a w 1972 roku rozpoczął pracę  dydaktyczną na swojej macierzystej uczelni. W 1992 roku współpracował z nieistniejącą już Europejską Akademią Sztuki w Warszawie, a pod koniec życia został profesorem na Uniwersytecie Śląskim, Wydziale Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kieślowskiego w Katowicach.

Twórczość Jerzego Dudy-Gracza łączyła groteskę i ironię z sentymentalizmem i nostalgią. Artysta w satyryczny sposób obnażał ludzkie wady, takie jak głupota, lenistwo, nietolerancja czy chamstwo, jednocześnie ukazując piękno i klimat przedindustrialnej Polski. Jego wczesne prace, jak „Tryptyk polski” (1972), parafrazowały klasyczne dzieła, przenosząc je w swojski, polski pejzaż z przerysowanymi postaciami robotników, urzędników i mieszkańców wsi (fot. 1). Równocześnie malował spokojne pejzaże wiejskie, które wyrażały tęsknotę za światem, który odchodził.

W okresie stanu wojennego Jerzy Duda-Gracz zamieszkał w klasztorze Paulinóww Częstochowie, gdzie tworzył cykl religijny „Drogę Krzyżową”, a później również „Golgotę jasnogórską” (2000–2001) – osiemnastu obrazów prezentujących sceny męki Pańskiej, zaakceptowanych przez zakonników i eksponowanych w klasztorze do dziś. Mimo izolacji artysta aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym, organizując wystawy i ironicznie komentując zarzuty o współpracę z władzami, między innymi poprzez autoportret „Ora et colabora” (1982) (fot. 2).

Jerzy Duda-Gracz otrzymał liczne wyróżnienia i odznaczenia, między innymi Srebrny Krzyż Zasługi (1977), reprezentował Polskę na Biennale w Wenecji (1984) oraz został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2000).

Główną część jego dorobku stanowią obszerne serie obrazów, w tym: „Motywy i portrety polskie” (1968–1979), „Motywy, tańce, dialogi polskie” (1980–1983), „Obrazy arystokratyczno-historyczne” (1985–1991), „Pejzaże polskie i obrazy prowincjonalno – gminne” (od 1986), „Golgota Jasnogórska” (2000–2001), „Chopinowi” (od 1999) – cykl malarski inspirowany twórczością Fryderyka Chopina, prezentowany między innymi na EXPO 2005 w Japonii. Jest to seria obrazów będących malarską interpretacją wszystkich dzieł ulubionego kompozytora – Fryderyka Chopina. Każdy z utworów posiada swój własny obraz (fot. 3), a w przypadku większych form muzycznych – każda z jego części.

 Artysta namalował niemal 3000 obrazów, które znajdują się w zbiorach polskich i zagranicznych, w tym w Muzeum Watykańskim, Galerii Uffizi we Florencji i Muzeum Puszkina w Moskwie. Był niezwykle systematyczny – każdy obraz opatrywał numerem i datą.

Choć związany z Katowicami, najchętniej tworzył na prowincji, w małych miasteczkach i wsiach. Zmarł nagle 5 listopada 2004 roku w Łagowie, nie kończąc monumentalnego cyklu chopinowskiego. Jego pamięć upamiętniono między innymi nadając jedną
z katowickich ulic jego imię. W Kościele Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny przy ulicy Granicznej znajdują się jego dzieła
(fot. 4) ponieważ Jerzy Duda-Gracz był również wieloletnim mieszkańcem naszego osiedla i członkiem parafii. Mieszkał w latach
1974-1991 pod adresem Sikorskiego 20.

*********

ANTONI HALOR (1937- 2011) - reżyser filmowy i telewizyjny, artysta plastyk, literaturoznawca, publicysta.

Dorastał w silnie uprzemysłowionym krajobrazie, który wywarł ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość. Już jako dziecko fascynował się śląskimi legendami i opowieściami ludowymi przekazywanymi przez dziadka. Motywy te stały się jednym z fundamentów jego pracy artystycznej
i naukowej. W młodości ujawnił wyjątkowy talent plastyczny – początkowo niedoceniany przez nauczycieli, został jednak dostrzeżony i rozwijany. Uczęszczał do Pałacu Młodzieży w Katowicach, gdzie odnosił pierwsze sukcesy (między innymi w konkursach międzynarodowych). Równolegle rozwijał zainteresowania filmowe
i literackie – pisał recenzje oraz działał w Dyskusyjnych Klubach Filmowych. Po maturze (1958) rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (oddział w Katowicach, kierunek grafika). Już wtedy założył Studencki DKF„Kino-Oko”, który stał się ważnym miejscem spotkań śląskiej inteligencji i prezentacji ambitnego kina światowego (m.in. Buñuela, Felliniego, Kurosawy).
W tym okresie związał się ze środowiskiem artystycznym skupionym wokół Urszuli Broll i Andrzeja Urbanowicza oraz współtworzył grupę Oneiron – jedną z najciekawszych formacji artystycznych na Śląsku lat 60-tych, stawiającą na wolność twórczą i duchowość w opozycji do oficjalnej kultury PRL. Dyplom ASP uzyskał w 1965 roku, a następnie rozpoczął studia reżyserskie w łódzkiej filmówce, które ukończył w 1971 roku.

Antoni Halor był przede wszystkim twórcą filmów dokumentalnych, często osadzonych w realiach Górnego Śląska. Już jego wczesne realizacje zwracały uwagę: „Pożegnanie kolejki” , „Wzgórze Marsa albo Powrót powstańca śląskiego”.

W latach 1969–1975 współpracował z Józefem Gębskim. Najważniejsze filmy tego okresu, nagradzane na festiwalach to:  „Testament”, „Czarne–zielone” i „Czarne słońce”, „Notatnik 14” i „Jeden plus jeden”.

Artysta Tworzył również animacje (w Se-ma-forze), spektakle telewizyjne i jedne z pierwszych polskich teledysków. Do jego najważniejszych samodzielnych filmów należą: „Człowiek z laską”, „Siedem zegarków Gustawa”, „Słoneczko jasne zza czarnych gór”, „Ulica, o której trochę wiem”.

Antoni Halor zajmował się malarstwem i grafiką,  inspirowaną pejzażem przemysłowym Śląska. Tworzył także eksperymentalne formy, jak „kopertografika” – uznawana za prekursorską formę mail artu. Ważnym impulsem była wyprawa jachtem Siemion na Islandię (1979), po której powstał cykl „Atlantyki”. Jego prace znajdują się
w muzeach i kolekcjach prywatnych w Polsce i za granicą.

Od końca lat 80-tych coraz bardziej koncentrował się na pisarstwie. Tworzył liczne książki i cykle poświęcone: legendom i podaniom śląskim, historii i obyczajowości regionu, lokalnym postaciom oraz miejscom. Do ważnych cykli należą: „Podania i legendy naszych miast”, „Pejzaż mitologiczny”.

Był także tłumaczem i edytorem tekstów z wielu języków. W 2004 roku uzyskał doktorat na Uniwersytet Śląski w Katowicach. Jako erudyta i bibliofil  zgromadził około 25 tysięcy książek. Interesował się muzyką (grał na flecie, gitarze i harmonijce), fotografią oraz historią. Łączył działalność artystyczną z naukową, a jego twórczość charakteryzowała się dużą wrażliwością i wyobraźnią.

Antoni Halor zmarł 10 lutego 2011 roku. Pozostawił ogromny dorobek artystyczny i naukowy, który ma szczególne znaczenie dla dokumentowania i interpretacji kultury Górnego Śląska. Jego prace i publikacje do dziś stanowią ważne źródło wiedzy o historii, mitologii i tożsamości regionu. Pan Halor mieszkał na naszym osiedlu przy ulicy Sikorskiego 36.

ANDRZEJ ZYDOROWICZ - wybitny dziennikarz sportowy, komentator oraz samorządowiec.

Urodził się 9 maja 1942 roku w Radomiu. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Największą rozpoznawalność zdobył jako komentator sportowy Telewizji Polskiej, z którą był związany przez blisko trzy dekady.

Przez dwadzieścia osiem lat był związany z TVP jako sprawozdawca sportowy. W trakcie swojej kariery komentatorskiej relacjonował wiele najważniejszych wydarzeń sportowych, przede wszystkim piłkarskich. Komentował między innymi:

• mecze reprezentacji Polski w piłce nożnej (eliminacje i turnieje finałowe),
• mistrzostwa świata w piłce nożnej – osiem finałów (od lat 70. do początku XXI wieku),
• mistrzostwa Europy w piłce nożnej – sześć razy,
• rozgrywki klubowe, w tym mecze europejskich pucharów (np. Puchar Europy/Liga Mistrzów, Puchar UEFA),
• igrzyska olimpijskie – dziewięć igrzysk i były to relacje z turniejów piłkarskich oraz innych dyscyplin. 

Łącznie komentował setki spotkań piłkarskich oraz liczne imprezy międzynarodowe, należąc do grona najbardziej doświadczonych komentatorów sportowych

w Polsce. Często współpracował z Dariuszem Szpakowskim, tworząc jeden
z bardziej rozpoznawalnych duetów komentatorskich w TVP. Był znany z komentowania w stylu "starej szkoły" milcząc nawet przez kilka minut. Sam za "gadulstwo" krytykował obecnych komentatorów:

„Niektórzy komentatorzy gadają jak najęci. Powstaje szum informacyjny. Oni nie dadzą człowiekowi chwili na zastanowienie, przemyślenie. Ja muszę czasami wyciszyć komentarz. Ciągle ciekawostka, ciekawostka, ciekawostka. Ja jak kiedyś komentowałem, to miałem ze trzy ciekawostki na cały mecz i czekałem, by je wykorzystać w odpowiednim momencie. Nie zawsze udało się sprzedać wszystkie „ — mówił w rozmowie z sportowefakty.wp.pl w 2019 r.

W trakcie jego kariery komentatorskiej nie zabrakło również kultowych powiedzeń i lapsusów językowych. "Nogi ciężkie jak z waty" już dawno temu trafiły do kanonu piłkarskich powiedzonek, jednak nie każdy wie, że to właśnie Panu Zydorowiczowi przyznaje się wymyślenie tego porównania. Podczas transmisji zdarzały mu się też inne zabawne pomyłki:

„Na boisko wychodzą Beldzy i Holendrowie”, „Bramkarz włoski Delfino odbił krążek parkanami, zatańczył jeszcze na linii bramkowej, ale gola nie ma”, „Gol jest wtedy, kiedy piłka całym swoim obwodem przekroczy odległość równą obwodowi piłki”, „Strzelił z półobrotu niczym kowboj na prerii”, „Sędziowie wykazują ludzką postawę: pozwalają zawodnikom na picie”, „Nosze mają tą cudowną, ozdrowieńczą moc”, czy „ Kibiców szwedzkich nie ma zbyt dużo, ale za to nie grzeszą urodą”

Na początku 2006 roku, Andrzej Zydorowicz zakończył współpracę z TVP. Współpracował potem z Telewizją Katowice oraz z Polsatem, zwłaszcza przy okazji transmisji z piłki halowej. W 2002 roku, Andrzej Zydorowicz wystartował w wyborach samorządowych, w wyniku których dostał się do Rady Miasta i pełnił funkcję radnego cztery kadencje (2002 – 2018). Jego syn Marcin Zydorowicz w latach 2007 – 2014 pełnił funkcję wojewody zachodniopomorskiego.

Andrzej Zydorowicz jest  jedną z charakterystycznych postaci polskiego dziennikarstwa sportowego, znaną z mistrzowskiego stylu komentowania i wyrazistych opinii. Pan Andrzej Zydorowicz od lat, niezmiennie jest mieszkańcem naszego osiedla.

ROMAN MACIUSZKIEWICZ - uznany malarz, grafik, pedagog i teoretyk sztuki, który przez lata był związany z naszym osiedlem nie tylko jako mieszkaniec, ale także twórca, który do dziś prowadzi swoją pracownię przy ul. Sowińskiego.

Roman Maciuszkiewicz (ur. 1955r.), to artysta o niezwykle bogatym dorobku. Jest absolwentem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (Wydział Grafiki w Katowicach), którą ukończył w 1980 roku. Jego droga twórcza to imponująca liczba ponad 50 wystaw indywidualnych oraz udział w około 100 pokazach zbiorowych, za które otrzymał kilkanaście prestiżowych nagród i wyróżnień.

W swojej twórczości malarskiej artysta skupia się na budowaniu nastrojowych cykli tematycznych, takich jak: Miasto różne, Metropolis Fabryka snów, Imaginacje, Symetria, Świat bez nas, Tam, czy Nocą. Styl artysty ulegał jednak wyraźnej ewolucji na przestrzeni lat. Początkowo jego twórczość miała charakter realistyczny, oparty na uważnej obserwacji rzeczywistości i dążeniu do wiernego jej odwzorowania. Z czasem artysta odszedł od dosłowności na rzecz bardziej ekspresyjnych środków wyrazu, koncentrując się na emocjach, deformacji formy oraz intensywności koloru. W dojrzałym okresie jego styl przybrał charakter
symboliczno-abstrakcyjny, w którym rzeczywistość została przetworzona w język znaków, metafor i uproszczonych form.
W całej swojej twórczości Roman Maciuszkiewicz łączy silny ładunek emocjonalny z odważnym eksperymentem formalnym, czerpiąc inspirację z otaczającej go rzeczywistości społecznej. Jego prace wzajemnie się uzupełniają, tworząc spójny świat pełen tajemnicy i refleksji nad przestrzenią. W jednym z wywiadów powiedział:

„Obraz malarski jest kreacją, jest mniej lub bardziej udanym przełożeniem emocji na świat malarskich dotknięć i zabiegów. Dlatego też, nawet jeśli obrazy wydają się niepokojąco bliskie naszej rzeczywistości, nie dajmy do końca zwieść się temu przekazowi. Malarstwo jest zawsze iluzją, czasem degradowaną a czasem nobilitowaną przez rzeczywistość. Bo przecież świat jest i nie jest…”.

Choć kojarzony głównie z malarstwem, Roman Maciuszkiewicz to prawdziwy „człowiek renesansu” – jego działalność wykracza daleko poza ramy płótna.
W latach 90. zajmował się performance’em, a w 2006 roku otrzymał prestiżową Złotą Maskę za scenografię do Makbeta w Teatrze im. St. Wyspiańskiego
w Katowicach. Jako teoretyk sztuki i literat, publikował liczne teksty w pismach takich jak Opcje, Exit czy Śląsk. Jest autorem zbioru esejów pt. Obrazy. Intuicje. Imaginacje oraz licznych opowiadań i słuchowisk radiowych (m.in. nominowanego do nagród słuchowiska Sześć dni tygodnia).

Dziś Roman Maciuszkiewicz dzieli się swoją wiedzą jako Profesor w Instytucie Sztuki na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Śląskiego. Dla nas, mieszkańców osiedla Paderewskiego, pozostaje sąsiadem, którego obecność i praca twórcza
w lokalnej pracowni na stałe wpisały się w kulturalny krajobraz osiedla. Świadomość, że tak uznawane w artystycznym świecie obrazy, prezentowane w ogólnopolskich galeriach, powstawały właśnie tutaj, jest dla nas powodem do ogromnej dumy w roku jubileuszowym.